Ҳиндистон ва Ўзбекистон ҳамкорликнинг янги йўналишларини очмоқда
Сўнгги йилларда икки мамлакат ўртасидаги алоқалар мунтазам тус олди, иқтисодий кун тартиби эса фармацевтика ва савдодан тортиб логистика, IT, энергетика ҳамда мудофаа соҳаларигача босқичма-босқич кенгайди.
Танаффуссиз мулоқотлар
Икки томонлама муносабатларда Шавкат Мирзиёевнинг 2018 йил 30 сентябрь — 1 октябрь кунлари Ҳиндистонга амалга оширган илк давлат ташрифи муҳим бурилиш нуқтаси бўлди. Унинг якунлари бўйича томонлар савдо, инвестициялар, фармацевтика, туризм, қишлоқ хўжалиги, соғлиқни сақлаш ва фан соҳаларини қамраб олган 20 га яқин ҳужжатни имзолади.
2019 йил январь ойида Шавкат Мирзиёев Нарендра Моди билан яна учрашди — бу гал Гандинагар шаҳрида бўлиб ўтган «Жўшқин Гужарат» (Vibrant Gujarat) йирик халқаро инвестиция саммитининг фахрий меҳмони сифатида. Ўшанда томонлар 2018 йилдаги келишувларнинг амалий ижросини муҳокама қилганди.
2020 йил декабрь ойида Мирзиёев ва Модининг виртуал саммити бўлиб ўтди. Ҳиндистон томони учун бу Марказий Осиё давлатларидан бири билан ўтказилган илк икки томонлама виртуал саммит бўлди. Унинг якунлари бўйича икки давлат раҳбарлари мамлакатлар ўртасидаги мустаҳкам шериклик тўғрисидаги қўшма баёнотни қабул қилди ва яқин йилларда ўзаро товар айирбошлаш ҳажмини 1 миллиард долларга етказиш вазифасини қўйди.
2022 йил январь ойида Ўзбекистон президенти онлайн форматда ўтган «Ҳиндистон — Марказий Осиё» биринчи саммитида иштирок этди. Мирзиёев фармацевтика маҳсулотларини ишлаб чиқариш бўйича қўшма лойиҳаларни илгари суриш, вирусолог шифокорларни тайёрлашни йўлга қўйиш ҳамда рақамли инновациялар, финтех ва блокчейн технологияларини жорий этиш бўйича ҳамкорлик дастурини ишлаб чиқишни таклиф қилди. Ўшанда Ўзбекистон етакчиси Ўзбекистон ва Ҳиндистон ўртасида алоқани таъминлайдиган Чобаҳор порти орқали транспорт коридорини ишлаб чиқиш бошланганини ҳам маълум қилганди.
Савдо-иқтисодий, илмий ва технологик ҳамкорлик бўйича Ҳиндистон — Ўзбекистон ҳукуматлараро комиссияси фаол иш олиб бормоқда — унинг 14-йиғилиши шу йилнинг 19 июнь куни бўлиб ўтди. Кун тартибидан савдо, инвестициялар, транспорт ва логистика, IT, фармацевтика, соғлиқни сақлаш, таълим, туризм ҳамда минтақавий хавфсизлик масалалари ўрин олди.
2 миллиард долларли савдо марраси
Савдо-сотиқ икки томонлама муносабатларнинг муҳим ҳаракатлантирувчи кучи бўлиб қолмоқда. Ўзбекистон статистикаси маълумотларига кўра, Ҳиндистон 2025 йил якунлари бўйича Ўзбекистоннинг асосий савдо ҳамкорлари рўйхатида тўққизинчи ўринни эгаллади. Ўтган йили икки томонлама савдо айланмаси учдан бир қисмга ошиб, 1,318 миллиард долларни ташкил этди, саккиз йиллик динамика эса янада салмоқлироқ — тўрт баробар ўсиш қайд этилган.
Бунда савдо айланмасининг асосини Ҳиндистон маҳсулотлари — дори-дармонлар, автоэҳтиёт қисмлар, ускуналар ва хизматлар импорти (1,153 миллиард доллар) ташкил этади. Сўнгги бир йил ичида Ҳиндистон Ўзбекистонга мол гўшти етказиб берувчи энг йирик давлатга айланди ва республикага импорт қилинадиган бу турдаги гўштнинг қарийб ярми ушбу мамлакат ҳиссасига тўғри келмоқда. Ўзбекистондан эса одатда ўғитлар, хизматлар, заргарлик буюмлари, мева-сабзавотлар ҳамда мойлаш материаллари экспорт қилинади.
Кейинги савдо марраси сифатида томонлар 2 миллиард долларли кўрсаткични кўрсатмоқда. Унга эришиш учун товарларнинг бозорларга ўзаро киришини кенгайтириш, транспорт инфратузилмаси ва тўлов механизмларини ривожлантириш кўзда тутилган.
Ҳиндистон капитали: фармацевтикадан IT ва кончилик саноатигача
Бугунги кунда Ўзбекистонда Ҳиндистон капитали иштирокидаги 400 га яқин корхона фаолият юритмоқда, 2025 йилда Ҳиндистондан жалб қилинган тўғридан тўғри хорижий инвестициялар ва кредитлар ҳажми 247 миллион долларни ташкил этди. Умуман олганда, 2016−2025 йиллар давомида Ҳиндистондан жалб этилган жами инвестициялар ва кредитлар ҳажми 587 миллион долларга етган.
Ўзбекистон Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги маълумотларига кўра, айни пайтда Ҳиндистон бизнесининг Ўзбекистон бозорини ўрганишдан амалий инвестиция киритишга ўтаётгани кузатилмоқда, қўшма лойиҳаларнинг умумий портфели эса 5 миллиард доллардан ошади.
Сўнгги йилларда анъанавий фармацевтика ихтисослигига рақамли технологиялар, соғлиқни сақлаш, энергетика, тоғ-кон саноати ва инфратузилма йўналишлари ҳам қўшилди. Бу Ҳиндистон иштироки кўламини кенгайтирмоқда, аммо йирик инвестиция лойиҳаларининг салмоқли қисми ҳозирча амалга ошириш ёки тайёргарлик босқичида турибди.
Денгиз сари йўл
Савдони кенгайтиришда логистика масаласи катта аҳамиятга эга. Ўзбекистон денгизга тўғридан тўғри чиқиш имконига эга эмас ва Ҳиндистонга борадиган тўғридан тўғри қуруқлик йўли ҳам йўқ. Шу сабабли Тошкент Эрон орқали Ҳиндистон бозорига чиқишнинг бир нечта вариантларини кўриб чиқмоқда. 2024 йил май ойида Ҳиндистон ва Эрон ҳукуматлари Эроннинг Чобаҳор портини бошқариш ва ривожлантириш бўйича узоқ муддатли икки томонлама шартнома имзолади. Ундан Ўзбекистон томонининг фойдаланиши ўзбек юкларини Ҳиндистонга ва ундан кейин Жанубий Осиёнинг бошқа бозорларига етказиб беришнинг истиқболли йўналиши сифатида муҳокама қилинмоқда.
2025 йил июнь ойида «Ҳиндистон — Марказий Осиё» мулоқотининг тўртинчи йиғилишида вазирлар «Шимол — Жануб» халқаро транспорт йўлагидан (INSTC) янада фаол фойдаланиш зарурлигини тасдиқлади, унда Чобаҳор портига катта аҳамият қаратилган. Ҳиндистон, хусусан, Ўзбекистоннинг INSTC`га аъзо бўлишини қўллаб-қувватлашини билдирган.
Мулоқот якунлари бўйича қабул қилинган қўшма баёнотда тўғридан тўғри ва транзит юк ташишларни кўпайтириш ҳамда молиявий боғлиқликни такомиллаштириш зарурлиги алоҳида қайд этилган. Томонлар рақамли тўловлар, банклараро механизмлар ва миллий валюталардан фойдаланишни муҳокама қилмоқда.
«Дўстлик» — хавфсизлик формати
Ҳарбий ҳамкорлик алоҳида йўналиш сифатида ривожланиб бормоқда. 2019 йилда икки мамлакат мудофаа соҳасидаги ҳамкорлик бўйича қўшма ишчи гуруҳ тузган. 2025 йил август ойида унинг бешинчи йиғилиши бўлиб ўтганди.
2019 йилдан буён икки давлат полигонларида навбатма-навбат ўтказиб келинаётган «Дўстлик» қўшма ҳарбий машғулотлари асосий амалий элемент бўлиб қолмоқда. Машғулотларда, авваламбор, терроризмга қарши кураш билан боғлиқ, жумладан, тоғли ва чўл ҳудудларидаги бўлинмаларнинг ҳаракатлари машқ қилинади. Ҳисоб бўйича еттинчи машғулотлар шу йилнинг апрель ойида Наманган вилоятидаги «Ғурумсарой» полигонида бўлиб ўтди.
Шунингдек, мудофаа саноати тузилмалари ўртасидаги ҳамкорлик ҳам алоҳида ривожланмоқда. Ўзбекистон Мудофаа саноати агентлиги делегацияси Aero India 2025 кўргазмасида иштирок этди. Гап асосан тажриба алмашиш, таълим, машғулотлар ва мудофаа идоралари ўртасидаги алоқалар ҳақида бормоқда.