Ўзбекистон тобора кўпроқ харид қилмоқда, аммо камроқ сотмоқда: савдо тақчиллиги 9,7 млрд долларга етди

Ўзбекистон жаҳон билан савдо алоқаларини тобора фаоллаштирмоқда. Мамлакат 200 дан ортиқ давлат билан савдо муносабатларини йўлга қўйган. Бироқ расмий статистикага кўра, бир муаммо бор: мамлакат ҳамёни сезиларли даражада тезроқ очилмоқда, аммо уни тўлдириш суръати бунга етмаяпти.

Миллий статистика қўмитаси маълумотларига кўра, январь–июль ойларида Ўзбекистоннинг ташқи савдо айланмаси 49,5 миллиард долларни ташкил этди. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 3,7 миллиард долларга ёки 8,1 фоизга кўп.

Бир қарашда, бу ишончли ўсишдек кўринади.

Бироқ рақамлар тафсилотига назар ташланса, манзара ўзгаради.

Етти ойда Ўзбекистон экспорти 19,9 миллиард долларни ташкил этди. Бу 2025 йил январь–июль ойларига нисбатан 3,6 фоизга кам.

Айни пайтда импорт 17,8 фоизга ошиб, 29,6 миллиард долларга етди.

Ташқи савдо айланмасининг ўсиши ортида унчалик ижобий бўлмаган манзара кўринади. Ўзбекистон хориждан тобора кўпроқ маҳсулот харид қилмоқда. Экспорт эса, аксинча, қисқармоқда.

Натижада 2026 йилнинг дастлабки етти ойида экспорт ва импорт ўртасидаги фарқ 9,7 миллиард долларга етди.

Бу жуда кўрсаткичли ҳолат. Мамлакат ташқи савдони кенгайтирмоқда. Бироқ бу ўсишнинг асосий омили ўзбек маҳсулотларининг хорижга кўпроқ сотилиши эмас, балки хорижий товарларнинг кўпроқ харид қилинишидир.

Экспорт ва импорт ўртасидаги 9,7 миллиард долларлик фарқ Ўзбекистон хориждан товар ва хизматлар хариди учун ўз маҳсулотларини экспорт қилиш орқали топган маблағидан қарийб 10 миллиард доллар кўпроқ сарфлаганини англатади.

Экспортдан тушган ҳар бир доллар даромадга қарийб 1,5 доллар импорт учун сарфланмоқда.

Ҳозирги ташқи савдонинг асосий зиддияти ҳам шунда. Товар айланмаси ўсмоқда, бироқ хорижий маҳсулотларга қарамлик ҳам ортиб бормоқда.

Мамлакат қанча кўп савдо қилса, унинг жаҳонга сотаётган маҳсулотлари ва хориждан харид қилаётган товарлари ўртасидаги тафовут шунча чуқурлашмоқда.

Бугунги кунда Хитой Ўзбекистоннинг энг йирик савдо ҳамкори бўлиб қолмоқда. Унинг мамлакат ташқи савдо айланмасидаги улуши 22,7 фоизни ташкил этади.

Кейинги ўринларда Россия — 16,4 фоиз, Қозоғистон — 6,6 фоиз, Туркия — 3,3 фоиз ва Афғонистон — 2,5 фоиз улуш билан қайд этилган.

Савдо ҳажмининг рекорд даражада ўсиши ўз-ўзидан мамлакат кўпроқ даромад қилаётганини англатмайди.

Ўзбекистон мисолида ҳозирча вазият бошқача кўринишда: импорт жадаллашмоқда, экспорт позицияларини бой бермоқда, савдо тақчиллиги эса кенгайишда давом этмоқда.

В. Новиков