Қуёш харажатларга қарши: нега Сурхондарёда иссиқхоналар Тошкентга нисбатан 2,5 баробар фойдали

Ўзбекистоннинг турли ҳудудларида иссиқхона маҳсулотларининг таннархи сезиларли даражада фарқ қилиши мумкин. Иссиқхоналар самарадорлигига таъсир қилувчи асосий омиллар — қуёш нурланиши (инсоляция), ташқи ҳаво ҳарорати ва иситиш учун энергия харажатларидир. Айнан шу параметрлар маҳсулот етиштиришдаги асосий харажатларни шакллантиради.

Қиш мавсумида ҳарорат ҳал қилувчи омилга айланади. Иссиқхонада оптимал микроклиматни (18–22°C) сақлаш учун ташқи ҳарорат қанчалик паст бўлса, шунчалик кўп энергия талаб этилади. Масалан, январь ойида Тошкентда ўртача ҳарорат тахминан +6°C бўлса, Термизда +10,8°C ни ташкил этади. Бир неча даражали фарқ ҳам иситиш харажатларининг сезиларли ошишига олиб келади, чунки иссиқлик йўқотилиши ички ва ташқи ҳарорат ўртасидаги фарққа бевосита боғлиқ.

Натижада 1 тонна маҳсулот ишлаб чиқариш таннархи Тошкент вилоятида 11,9 млн сўмга етади, Сурхондарё вилоятида эса тахминан 4,9 млн сўмни ташкил этади. Демак, фарқ қарийб 2,5 баробарни ташкил қилади.

Сурхондарё вилояти, айниқса Термиз ва Шеробод туманлари мамлакатдаги энг юқори инсоляция даражасига эга ҳудудлардан бири ҳисобланади. Бу эса фотосинтез жараёнининг кучайиши, сунъий ёритишга эҳтиёжнинг камайиши ва ўсимликларнинг тезроқ ўсишини англатади. Натижада ҳосилдорлик ошади ва энергия сарфи камаяди.

Ҳудуднинг яна бир устунлиги — юмшоқ қиш иқлими. Бу иситиш тизимларига тушадиган юкламани камайтиради, носозликлар хавфини пасайтиради ва йил давомида барқарор ишлаб чиқаришни таъминлаш имконини беради.

Шеробод туманида режалаштирилаётган 940 гектарлик агропарк айнан энг қулай агроиқлим шароитларига эга ҳудудда жойлашган. Лойиҳани амалга ошириш маҳсулот таннархини камайтириш, ички бозорда нархларни барқарорлаштириш ва мамлакатнинг экспорт салоҳиятини оширишга хизмат қилади.

Агроиқлим ресурсларидан оқилона фойдаланиш қишлоқ хўжалиги самарадорлигини оширишнинг асосий омилларидан бири ҳисобланади. Сурхондарё вилояти тажрибаси тўғри жой танлаш орқали харажатларни сезиларли камайтириш ва маҳсулот рақобатбардошлигини ошириш мумкинлигини яққол намоён этмоқда.