Ўзбекистонда болаларга нисбатан шаҳвоний шилқимликка оид ишларни кўриб чиқиш тартибини ўзгартириш режалаштирилмоқда
Ўзгартишларни Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексга киритиш таклиф этилмоқда. «Адолат» фракцияси йиғилишида таъкидланганидек, амалдаги тартибда болаларга нисбатан шаҳвоний шилқимликка оид ҳолатлар учун алоҳида процедура назарда тутилмаган. Бу эса бундай ҳаракатларни тўғри малакалаш — маъмурий ҳуқуқбузарлик ёки жиноят сифатида баҳолаш масаласини долзарблигича қолдирмоқда.
Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 41−1-моддасида шаҳвоний шилқимлик қилиш — шахсга нисбатан унинг ташқи қиёфасини ёки қоматини тавсифлашда, ишора қилишда, ушлашда, чақиришда ифодаланган, шаҳвоний майл мавжуд бўлган, шахснинг шаъни ва қадр-қимматини камситадиган ҳамда мақбул бўлмаган бир марталик қўпол ёки бир неча марта содир этилган шаҳвоний характердаги ҳаракатларни амалга ошириш деб белгиланган.
Бундай ҳуқуқбузарлик учун базавий ҳисоблаш миқдорининг 2 бараваридан 5 бараваригача (880 минг сўмдан 2,2 млн сўмгача) миқдорда жарима солиш ёки беш суткагача муддатга маъмурий қамоққа олиш, бир йил давомида такроран содир этилганда эса БҲМнинг 5 бараваридан 7 бараваригача (3,08 млн сўмгача) жарима солиш ёки 15 суткагача маъмурий қамоққа олиш назарда тутилган.
Нималарни ўзгартириш таклиф этилмоқда?
Ҳозирда маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги баённома бошқа ҳужжатлар ва далиллар билан бирга ҳуқуқбузарлик содир этилган ёки аниқланган вақтдан эътиборан уч суткадан кечиктирмай ишни кўриб чиқишга ваколатли органга ёки мансабдор шахсга юборилиши керак.
Вояга етмаганларга нисбатан шаҳвоний шилқимликка оид ҳолатлар учун алоҳида тартиб белгилаш таклиф қилинмоқда. Иш маъмурий деб кўриб чиқилишидан олдин материалларни прокурор ўрганиб чиқиши лозим.
Агар прокурор ҳаракатларда жиноят аломатлари йўқлиги тўғрисида қарор қабул қилса, баённома, далиллар ва бошқа ҳужжатлар бир кун ичида жиноят ишлари бўйича туман ёки шаҳар судига юборилиши керак.
Материалларга жабрланувчининг аризаси, тиббий ва бошқа экспертиза хулосалари, жиноят ишини қўзғатишни рад этиш тўғрисидаги қарор ҳамда юз берган ҳолат ҳолатларини тасдиқловчи бошқа ҳужжатлар илова қилиниши таклиф этилмоқда.
Бундай ёндашув илгари хотин-қизлар ва болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилишни кучайтириш тўғрисидаги президентнинг 2026 йил 3 мартдаги фармонида назарда тутилган эди. Ҳужжатга кўра, вояга етмаганларга нисбатан шаҳвоний шилқимликка оид маъмурий иш материаллари прокурор томонидан жиноят аломатлари йўқлиги аниқланганидан кейингина судга ўтказилиши лозим.
«Миллий тикланиш» фракцияси хабар беришича, қонун лойиҳасини тайёрлашда Германия, Жанубий Корея ва бошқа мамлакатлар тажрибаси ўрганилган.
«Адолат» партиясидан депутат Зиёдбек Юнусовнинг таъкидлашича, бу ўзгартишлар жиноят аломатлари бўлган ҳаракатларнинг маъмурий иш доирасида қолиб кетишига йўл қўймаслиги, шунингдек, бундай материалларни кўриб чиқишнинг аниқ тартибини белгилаши керак.
«Миллий тикланиш» вакили Даврон Ариповнинг таъкидлашича, вояга етмаганларга нисбатан содир этилган маъмурий ҳуқуқбузарликларга прокуратура томонидан қўшимча ҳуқуқий баҳо берилиши болаларни зўравонликнинг турли шаклларидан ҳимоя қилиш ва уларга нисбатан шаҳвоний характердаги ҳаракатларнинг олдини олишга хизмат қилиши керак.
Иккала фракция ҳам қонун лойиҳасини қўллаб-қувватлади.
Болаларга нисбатан зўравонлик учун жавобгарликни кучайтириш режалаштирилмоқда
Бундан ташқари, «Адолат» партияси фракцияси Қонунчилик палатасига болаларга нисбатан зўравонлик учун жавобгарликни кучайтиришга қаратилган янада кенгроқ қонун лойиҳасини киритди.
Ҳужжат Жиноят, Жиноят-процессуал, Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексларга ва бир қатор бошқа қонунларга ўзгартишлар киритишни назарда тутади.
Қонунчилик палатаси кенгаши қонун лойиҳасини навбатдаги ялпи мажлис кун тартибига киритиш тўғрисида қарор қабул қилди. Демократик институтлар ва фуқаролик жамиятини ривожлантириш масалалари қўмитаси уни кўриб чиқиш бўйича масъул этиб белгиланди.
Қонун лойиҳасини парламент қуйи палатасининг 29 сентябрь куни бўлиб ўтадиган мажлисида кўриб чиқиш режалаштирилмоқда.
Наманган вилоятида 5 ёшли қизчага нисбатан қилинган зўравонлик иши
Қонунчиликни кучайтириш бўйича муҳокамалар Наманган вилоятининг Учқўрғон туманидаги давлат боғчасининг 5 ёшли тарбияланувчисига нисбатан содир этилган жинсий зўравонликка оид шов-шувли ҳолат фонида кечмоқда.
12 сентябрь куни туман ИИБ тергов бўлими томонидан Жиноят кодексининг 118-моддаси 4-қисми (Ўн тўрт ёшга тўлмаган шахсни номусига тегиш) билан жиноят иши қўзғатилди. Жиноятни содир этганликда гумонланиб, боғча ходими К. М. ушланди ва унга нисбатан қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чораси қўлланди.
Қизча онасининг сўзларига кўра, тахмин қилинаётган зўравонлик бир неча бор содир этилган бўлиши мумкин. Унинг айтишича, содир бўлган ҳодисадан сўнг бола жуда қўрқоқ бўлиб қолган ва боғча ёнидан ўтишдан ҳам қўрқмоқда.
27 сентябрь куни Президент администрацияси раҳбари Саида Мирзиёева содир бўлган воқеага муносабат билдирди. У бу иш ҳақида маълумот олгач, «ғазабим ичимга сиғмай кетгани» ва тегишли органларга зарур топшириқлар берилганини маълум қилди. Унинг сўзларига кўра, нафақат жиноятда айбдор бўлганлар, балки «бунга йўл қўйган, бепарволик кўрсатган ва болани асраб қололмаганлар» ҳам жазоланиши керак.
Саида Мирзиёева, шунингдек, бу каби жиноятлар учун «жавобгарликни максимал даражада кучайтириш» мақсадида қонунчиликка ўзгартишлар киритиш бўйича таклифлар тайёрланаётганини маълум қилди.
Дунё тажрибасида болаларни ҳимоя қилиш сиёсати барча муассасалар ва уларнинг ходимлари учун мажбурий бўлган қаътий стандартлар, протоколлар ва регламентларга асосланади. Gazeta`нинг фикрича, Намангандаги боғчада қизчага нисбатан қилинган жинсий зўравонлик Ўзбекистон таълим ва тарбия тизимида бундай механизмлар мавжуд эмаслигини кўрсатди.
Ўзбекистонда зўравонликка қарши курашувчи Nemolchi.uz лойиҳаси 2025 йилнинг бошидаёқ Бош прокуратурага вояга етмаганлар ҳуқуқлари ҳимоя қилинишини таъминлаш чақириғи билан чиққанди. Болаларга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатлар содир этаётган шахслар, терговчи ва судьялар бундай жиноятларни шаҳвоний шилқимлик кўринишидаги маъмурий ҳуқуқбузарлик сифатида баҳолагани сабабли, жиноий жавобгарликдан қутулиб қолиши мумкин. Фаоллар идорадан ушбу масалага аралашишни сўрашганди.