Сенат Конституциявий суд тўғрисидаги янги қонунни маъқуллади
Ҳужжат тўлиқ электрон суд ишини юритишни жорий этади, мурожаатларни дастлабки кўриб чиқишнинг 15 кунлик муддатини белгилайди, норматив-ҳуқуқий ҳужжатни конституцияга зид деб топиш оқибатларига аниқлик киритади ҳамда Конституциявий суд судьялигига номзодлар заҳирасини шакллантиришни назарда тутади.
Шу билан бирга, қонун муҳокамаси чоғида тақдим этилган бир қатор қоидалар 2021 йилги амалдаги қонунда аллақачон мавжуд.
Электрон суд жараёнлари
Асосий янгиликлардан бири — Конституциявий суднинг ахборот тизимини жорий этиш.
У орқали мурожаатларни электрон шаклда юбориш, уларни кўриб чиқиш жараёнини кузатиб бориш, мажлисларда видеоконференцалоқа ҳамда мобил илова орқали иштирок этиш мумкин бўлади. Шунингдек, очиқ мажлисларни интернетда тўғридан-тўғри трансляция қилиш имконияти назарда тутилмоқда.
Электрон процессуал ҳужжатлар қоғоз шаклидаги ҳужжатлар билан бир хил юридик кучга эга бўлади. Мажлис баённомаларини электрон шаклда расмийлаштириш ва электрон рақамли имзо билан тасдиқлаш мумкин бўлади.
Амалдаги қонунда электрон конституциявий суд ишини юритишнинг алоҳида тўлақонли тартиби мавжуд эмас. У мурожаатларни топшириш ва кўриб чиқишнинг анъанавий тартибини тартибга солади ҳамда фақат мажлислар давомида аудио ва видеоёзувлардан фойдаланишга рухсат беради.
Дастлабки кўриб чиқиш — 15 кун
Янги қонун келиб тушган мурожаатларни 15 кун ичида дастлабки кўриб чиқишнинг алоҳида босқичини белгилайди. Ушбу босқичда Конституциявий суднинг ваколати, мурожаат қилувчининг ваколатлари ва мурожаатга қўйилган талабларга риоя этилгани текширилади.
Агар масала Конституциявий суд ваколатига кирмаса, мурожаатни ваколатли органга юбориш ёки уни қабул қилишни рад этиш мумкин бўлади.
Амалдаги қонунда мурожаатни рўйхатдан ўтказиш, уни судьялар томонидан дастлабки ўрганиш, кўриб чиқиш учун қабул қилиш ёки рад этиш аллақачон назарда тутилган. Бироқ ушбу босқич учун алоҳида умумий 15 кунлик муддат белгиланмаган.
Конституциявий шикоятлар аллақачон мавжуд
Фуқаролар ва юридик шахсларнинг Конституциявий судга шикоят билан мурожаат қилиш имкониятининг ўзи янгилик эмас.
Амалдаги қонун барча бошқа суд ҳимояси воситалари тугаган бўлса, конкрет ишда суд томонидан қўлланилган қонуннинг конституциявийлигига низолашишга аллақачон рухсат беради.
Янги қонун бундай шикоятларни топшириш тартибини, илова қилинадиган ҳужжатлар рўйхатини ва аризачи бошқа суд ҳимояси усулларидан фойдаланганини тасдиқлашни батафсилроқ тартибга солади.
Давлат ҳисобидан юридик ёрдам кўрсатувчи адвокатнинг иштирок этиш имконияти ҳам амалдаги қонунчиликда аллақачон назарда тутилган ва 2026 йилдан бери амал қилмоқда.
Конституцияга зид ҳужжатни тузатиш муддати узайтирилади
Муҳим ўзгариш давлат органи Конституциявий суд қароридан сўнг ўз норматив-ҳуқуқий ҳужжатини Конституцияга мувофиқлаштириши керак бўлган муддатга тегишли.
Ҳозирда бунга бир ойдан ортиқ бўлмаган муддат ажратилган. Янги қонун уч ойгача бўлган муддатни ёки Конституциявий суднинг ўзи томонидан белгиланган бошқа муддатни назарда тутади.
Шу билан бирга, давлат органларининг конституцияга зид деб топилган норматив ҳужжат асосида қабул қилинган қарорларини бир ой муддатда қайта кўриб чиқиш қоидаси амалда сақланиб қолади: бундай норма амалдаги қонунда аллақачон мавжуд.
Кейинчалик конституцияга зид деб топилган норматив ҳужжат асосида чиқарилган суд ҳужжатларини қайта кўриб чиқиш тартибининг Конституциявий суд тўғрисидаги қонунда тўғридан-тўғри мустаҳкамланиши янгилик бўлди.
Қарорларни уч кун ичида эълон қилиш — янги норма эмас
Сенат мажлисида Конституциявий суднинг қарорлари ва хулосалари қабул қилинганидан кейин уч кун ичида эълон қилиниши кераклиги ҳам таъкидланди.
Бироқ ушбу талаб аллақачон бор: амалдаги қонун Конституциявий суднинг қарорлари ва хулосаларини уч кун ичида расмий эълон қилишни назарда тутади.
Янги қонун ушбу қисмда асосан суд ҳужжатларининг турларини тизимлаштиради: муҳим масалалар бўйича қарорлар, бошқалари бўйича хулосалар, процессуал масалалар бўйича эса ажримлар қабул қилинади.
Амалдаги қонунчиликда конституциявий қонунийлик ҳолати тўғрисидаги ахборотни тайёрлаш аллақачон назарда тутилган.
Янги қонун ушбу тартибни батафсилроқ белгилайди: Конституциявий суд ҳар йили суд амалиётини умумлаштириш асосида бундай ахборотни тайёрлайди, уни биринчи чоракда кўриб чиқади ҳамда Олий Мажлис палаталари ва президентга юборади.
Бундан ташқари, суд давлат органлари томонидан ҳужжатда олинган таклиф ва тавсияларнинг кўриб чиқилиши натижаларини муҳокама қилиш имкониятига эга бўлади.
Судьяликка номзодлар заҳираси яратилади
Судьялар кенгаши билан ҳамкорликда Конституциявий суд судьялиги лавозимларига номзодлар заҳирасини шакллантириш алоҳида янгилик бўлади.
Амалдаги қонун номзодларга қўйиладиган талаблар ва судьяларни сайлаш тартибини белгилайди, бироқ бундай кадрлар заҳирасининг алоҳида механизмини назарда тутмайди.
Янги қонун, шунингдек, илмий-маслаҳат кенгаши фаолиятини ва судни молиялаштиришнинг алоҳида масалаларини янада батафсилроқ тартибга солади.
Охирги ўн йил ичида Конституциявий суд тўғрисидаги қонунчилик учинчи марта — 2017 йилда, 2021 йилда ва ҳозирда қайта кўриб чиқилмоқда. Янги қонун ишлаб чиқилаётгани ҳақида август ойи ўрталарида Ўзбекистон Конституциявий суди раиси Мирзо Улуғбек Абдусаломов маълум қилган эди.