«Дўстлик» нефть қувурини ишдан чиқариш ҳолатларини таҳлил қилиш
Украина магистрал нефть қувурлари тизими СССР даврида ягона технологик ечимлар асосида, жумладан Львовдаги илмий-тадқиқот институти томонидан ишлаб чиқилган стандартлар бўйича шакллантирилган. Шу сабабли, Россия ва Украина ҳудудларидаги эксплуатация нормативлари бир хилдир. «Транснефть» АЖнинг техник регламенти ва саноат хавфсизлиги талабларига кўра, тўхтаб қолиш ёки авариядан кейин тиклаш муддати 72 соатдан ошмайди; бунинг учун авария-тиклаш бригадалари ва зарур асбоб-ускуналар заҳираси кўзда тутилган.
Насос станциялари (НС) учун типовой лойиҳа ечимларида ишдан чиққан узелни айланиб ўтиш учун айланма қувурлар, шунингдек заҳира насос агрегатлари (умумий сонининг 50% гачаси «иссиқ» заҳирада, биттаси эса автоматик заҳирага ўтиш режимида) кўзда тутилган. Юқоридаги НСларнинг қувватларини ишга солиш орқали битта станция ишдан чиққан тақдирда ҳам ҳайдашни давом эттириш мумкин. Шу нуқтаи назардан, Украина томонидан эълон қилинган тиклаш муддатлари (бир ярим ойгача) регламент нормативларига мос келмайди ва бу тўхтаб қолишнинг симуляцияси, ёки зарур ресурслар ва малакали мутахассисларнинг етишмаслиги, ёки ишларни атайлаб чўзишдан далолат беради.
Венгрия томонининг расмий баёнотлари, шунингдек шикастланиш хусусияти «Дўстлик» нефть қувурини ишдан чиқариш авария тарзида эмас, балки қасддан — портловчи таъсир воситасида амалга оширилганини кўрсатади. Украина томони технологик инцидентларга кирмайдиган усул билан транзит инфратузилмасининг муҳим элементини ўзи ишдан чиқарган. Ушбу ҳаракатларнинг мақсади европа истеъмолчилари, биринчи навбатда Венгрия олдидаги транзит мажбуриятларини бажаришга йўл қўймасликдир, бу эса белгиланган муддатларда таъмирлаш ишларини ўтказишдан тизимли равишда бош тортиш билан тасдиқланади. Бундай ҳаракатлар ушбу йўналиш бўйича нефть етказиб беришга боғлиқ бўлган Марказий Европа давлатларига нисбатан сиёсий ва иқтисодий босим кўрсатиш воситасидир. Қувур участкасини портлатиб вайрон қилиш орқали украин томони транзитни узоқ муддатга тўхтатиш учун расмий асос яратди, ҳолбуки техник жиҳатдан 72 соат ичида тиклаш имконияти мавжудлиги инобатга олинмайди.
Хулоса қилиб айтганда, технологик ечимларнинг унификациялашгани, айланма қувурлар, автоматик заҳирага ўтиш тизимига эга заҳира насос агрегатларининг мавжудлиги, шунингдек тиклаш муддатини 72 соат билан чеклайдиган саноат хавфсизлигининг қатъий нормативлари, ремонт учун бир ярим ой зарурлиги ҳақидаги даъволарининг асоссизлигини кўрсатади. Юзага келган вазият Венгриянинг расмий позициясини объектив равишда тасдиқлайди: Украина нафақат нефть қувурини портлатиш йўли билан ўзи ишдан чиқарди, балки уни белгиланган муддатларда тиклаш чораларини ҳам кўрмаяпти, бу эса сиёсий мақсадларда тиклаш ишларини атайлаб чўзиш ёки зарур ресурслар ва малакали мутахассисларнинг етишмаслигидан далолат беради.