Шавкат Мирзиёев Орол ҳавзасида сув тақсимоти учун ҳуқуқий база яратишни таклиф қилди
Шавкат Мирзиёев Оролни қутқариш халқаро жамғармаси (ОҚХЖ) таъсисчи давлатлари раҳбарлари кенгаши йиғилишида нутқ сўзлади. Бу ҳақда президент матбуот хизмати хабар берди.
Президент ўз нутқида экспертларнинг ҳисоб-китобларига кўра, 2040 йилга бориб Орол денгизи ҳавзасида сув ресурслари тақчиллиги икки баравар кўпайиб, йилига 20 миллиард куб метргача етиши мумкинлигини, бу эса ичимлик суви таъминоти, экология, қишлоқ хўжалиги, энергетика ва ижтимоий барқарорлик учун қўшимча хавф туғдиришини таъкидлади.
«Шундай бир пайтда мамлакатларимиз сув ресурсларидан фойдаланиш самарадорлиги бўйича энг қуйи ўринларни эгаллаб турибди. Қишлоқ хўжалигида бир доллар миқдоридаги қўшилган қийматни яратиш учун давлатларимиз деярли уч куб метр сув сарф этмоқда, дунёда эса бу кўрсаткич ўртача икки баробар кам», — деди давлат раҳбари.
Президент вазият сув, энергетика ва атроф-муҳит соҳаларида комплекс ечимларни биргаликда ишлаб чиқиш ва амалга оширишни талаб қилишини таъкидлади.
Ўзбекистон сувдан фойдаланиш самарадорлигини ошириш учун нима қилмоқда?
Президент Ўзбекистондаги барча суғориладиган ерларнинг 60 фоизида сувни тежайдиган технологиялар жорий этилгани ва суғориш каналларини бетонлаш 40 фоизгача ошганини маълум қилди.
Насос стансияларини модернизация қилиш натижасида сув хўжалигида энергия сарфи қарийб 30 фоизга камайди. 600 мингдан ортиқ сув фойдаланувчилари ва 4 миллион гектардан ортиқ суғориладиган ерларни қамраб олувчи ягона рақамли мълумотлар базаси яратилмоқда.
Ўзбекистон йилига 10 миллиард кубометрдан ортиқ сувни тежайди. 2030 йилга келиб бу миқдор 15 миллиард кубометрга етади.
Ўзбекистоннинг Орол денгизини қутқариш халқаро жамғармасига раислигининг устувор йўналишлари
Шавкат Мирзиёев бу йил ташкилотга раислик Ўзбекистонга ўтишини тахкидлади.
«Биз Жамғармани минтақавий интеграциянинг муҳим драйверларидан бирига айлантириш ниятидамиз», дейилади нутқда
Давлатимиз раҳбари раисликнинг устувор йўналишларини санаб ўтди.
1. ОҚХЖ фаолиятини ривожлантириш ва модернизатсиялаш.
«Яратилган пойдевор асосида жамғарманинг тузилмаси ва шартномавий-ҳуқуқий базасини такомиллаштиришни давом эттириш, унинг органлари ваколатлари аниқ тақсимланишини таъминлаш зарур», — деди Шавкат Мирзиёев.
«Халқаро молия фонди органларининг ваколатларини кенгайтириш, уларнинг мақоми ва масъулиятини ошириш бўйича таклифларни қўллаб-қувватлаймиз. Ишончим комилки, биз бу масалаларнинг барчаси бўйича оқилона муросага келамиз», — деди Ўзбекистон президенти.
2. Жамғарма кун тартибини Марказий Осиё давлатлари раҳбарларининг Маслаҳат учрашувлари қарорлари билан уйғунлаштириш.
«Маслаҳат учрашувлари минтақавий ривожланишнинг асосий сиёсий йўналишларини шакллантиради. Шу боис ушбу саммитлар қарорлари ва АХЖ фаолияти ўртасида узвий боғлиқликни таъминлаш муҳимдир», дейилади президент нутқида.
3. Жамғарма дастурлари ва лойиҳалари самарадорлигини ошириш.
Орол денгизи ҳавзаси бўйича тўртинчи дастур доирасида 34 та минтақавий лойиҳани амалга ошириш кўзда тутилган. Таъкидланишича, бугунги кунда унинг натижадорлигини баҳолаш бўйича ягона ёндашув ишлаб чиқилмаган.
Шу муносабат билан Дастурни амалга ошириш мониторингига самарадорликнинг асосий кўрсаткичларини киритишни таклиф қилинди, бу эса тараққиётни кузатиш, камчиликларни аниқлаш ва халқаро ҳамкорларнинг қўшимча маблағлари ва техник кўмагини жалб қилишга ёрдам беради.
«Масалан, молиявий ресурсларни жамлаш ва улардан самарали фойдаланишда муваффақиятли тажрибага эга бўлган Оролбўйи минтақаси учун БМТнинг Инсон хавфсизлиги бўйича кўпшериклик траст жамғармаси платформасидан фойдаланишни таклиф этамиз», — деди Ўзбекистон раҳбари.
«Биз Траст фондининг мандати ва қамров географиясини бутун Орол денгизи ҳавзасига кенгайтириш имкониятини биргаликда кўриб чиқишимиз мумкин. Бу барча давлатларимиз ҳудудида ҳаётий муҳим экологик ва ижтимоий-иқтисодий лойиҳаларни амалга оширишга мақсадли инвестицияларни йўналтириш имконини беради», — деди президент.
5. ОҚХЖ ва бошқа минтақавий тузилмалар ўртасида фаол ҳамкорликни йўлга қўйиш.
«Сув-энергетика масалалари, музликлар ва тоғ экотизимларини сақлаш, иқлим ўзгаришига мослашиш, чўлланишга қарши курашиш бўйича самарали минтақавий платформалар билан амалий ҳамкорликни йўлга қўйиш зарур. Хусусан, ОҚХЖга Тошкент шаҳридаги „Яшил“ университети ҳузуридаги Чўлланишга қарши курашиш маркази билан биргаликда мақсадли лойиҳаларни амалга оширишни таклиф этамиз», — деди Шавкат Мирзиёев.
6. Марказий Осиё халқларининг сувни ҳаёт манбаи сифатида асраб-авайлаш анъаналарининг тикланиши.
«Жамиятнинг сувга бўлган муносабати ўзгармаса, ҳеч қандай муҳандислик ечими кутилган самарани бермаслиги аниқ. Мактабгача таълимдан тортиб, мутахассислар тайёрлашгача бўлган узлуксиз таълим тизими орқали сувдан оқилона фойдаланишни барчамизнинг кундалик одатимизга, умумий маданий кодимизга айлантиришга ҳаракат қилишимиз керак», — деди Шавкат Мирзиёев.
Фермер ва саноатчиларни замонавий сув тежовчи технологиялардан фойдаланишга амалий ўқитиш бўйича «Келажак суви» минтақавий дастурини ишга тушириш таклиф қилинди.
«Биз қайд этилган барча устувор йўналишларни ҳаётга татбиқ этиш учун халқаро ҳамкорлар, молия институтлари ва эксперт-таҳлил тузилмалари билан фаол ҳамкорлик қилишга тайёрмиз», — деди Ўзбекистон раҳбари.
Афғонистон сувдан фойдаланиш тизимининг иштирокчиси сифатида
Президент Афғонистон билан конструктив ҳамкорликни мустаҳкамлаш, уни иқлим, экология, қишлоқ ва сув хўжалиги масалалари бўйича минтақавий ҳамкорликка жалб этиш муҳимлигини алоҳида таъкидлади. У Афғонистонда қирғоқларни мустаҳкамлаш ва мелиорация ишларини амалга ошириш учун халқаро донорлар маблағларини жалб қилиш зарурлигини таъкидлади.
«Истиқболда Орол ҳавзасидаги барча мамлакатлар, жумладан, Афғонистоннинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини ҳисобга олган ҳолда сув ресурсларини тақсимлаш бўйича минтақавий шартномавий-ҳуқуқий базани шакллантириш зарур», — деди Шавкат Мирзиёев.
Президент сўзининг якунида Ўзбекистоннинг 2026−2036 йилларни «Марказий Осиёда сувдан оқилона фойдаланиш бўйича амалий ҳаракатлар ўн йиллиги» деб эълон қилиш ва минтақа мамлакатларида мунтазам равишда Сув ҳафталигини ўтказиш бўйича ташаббуслари қўллаб-қувватланишига умид билдирди.
Шунингдек, Шавкат Мирзиёев йиғилиш иштирокчиларини сентябрь ойи охирида Самарқандда бўлиб ўтадиган Бутунжаҳон сувни тежаш форумида иштирок этишга таклиф қилди.