Ўзбек каратэ санъати халқаро ареналарда: кимлар Ватан байроғини юксакка кўтармоқда?
Ушбу мақоламизда Бугун 2026 йилнинг август ойидаги сарҳисоблар ва спортчининг босиб ўтган шонли йўли, хусусан, Осиё чемпионатларидаги муросасиз баҳслари, тактик усуллари, энг кучли рақибларга қарши кечган кумите жанглари ва унинг шахсий ҳаёти ҳақида атрофича фикр юритамиз.
Камолотга элтган илк қадамлар ва болалик хотиралари
Шоҳрух Турсунмуҳамматов 2001 йил Андижон вилоятининг хушманзара Шаҳрихон туманида таваллуд топган. Болалигиданоқ ҳаракатчан ва қатъиятли бўлган Шоҳрух 7 ёшида каратэ тўгарагига қадам қўйган. Шаҳрихон туманидаги «Ураган» каратэ спорт клубида унинг дастлабки машғулотлари бошланган. Заҳматкаш ва тажрибали мураббий Илҳом Умаров унинг биринчи устозига айланди. Илҳом Умаров ёш Шоҳрухда нафақат зарба бериш ва блок қўйиш техникасини, балки ҳақиқий спортчига хос интизом, сабр-тоқат ва рақибга бўлган ҳурмат каби фазилатларни шакллантирди.
Шоҳрух ўзининг спортга кириб келиши ҳақида хотирлар экан, шундай дейди: «Каратэга 7 ёшимда кириб келганман. Ота-онам спорт билан шуғулланишимни қўллаб-қувватлашган ва шу тариқа каратэ йўлини танлаганман. Менинг илк мураббийим Илҳом Умаров бўлган. Устозим менга нафақат карате техникаларини, балки интизом, сабр ва меҳнатсеварликни ҳам ўргатган. Дастлабки машғулотлар осон бўлмаган, аммо айнан ўша даврдаги машаққатлар мени чиниқтириб, катта мақсадлар сари интилишимга туртки бўлган. Вақт ўтиши билан каратэ мен учун оддий машғулот эмас, балки ҳаётимнинг ажралмас қисмига айланди.»
Шаҳрихондаги 44 сонли ихтисослаштирилган мактабда таълим олиш билан бирга, ҳар куни чарчоқ билмай машғулот залига шошилган қаҳрамонимиз тез орада туман ва вилоят биринчиликларида тенгсиз эканлигини исботлади.
Терма жамоага кириш ва республика аренасидаги гегемонлик
2015 йил Шоҳрух Турсунмуҳамматов фаолиятида бурилиш ясади. 14 ёшли иқтидорли спортчи ўзининг юқори техникаси ва ғалабага бўлган букилмас иштиёқи билан мураббийлар эътиборини тортди ҳамда Ўзбекистон миллий терма жамоаси сафига қабул қилинди. Шу кундан эътиборан унинг учун профессионал спортнинг машаққатли ва масъулиятли босқичи бошланди.
Миллий чемпионатларда кетма-кет қўлга киритилган ғалабалар Шоҳрухнинг ўз вазн тоифасида етакчи эканлигини кўрсатди. У турли ёш ва вазн тоифаларида — дастлаб 52 кг, сўнгра 61 кг, 67 кг ва ниҳоят 75 кг вазнларда кетма-кет зафарлар қучиб, умумий ҳисобда 16 карра Ўзбекистон чемпиони ва Кубоги соҳибига айланди.
Бундан ташқари, миллий биринчиликларда 1 та кумуш ва 4 та бронза медалини ҳам қўлга киритган. 16 маротаба мамлакат чемпиони бўлиш — бу Ўзбекистон каратэ тарихида камдан-кам учрайдиган кўрсаткич бўлиб, бунинг ортида қанча маълумот ва тинимсиз интизом ётганини тасаввур қилиш қийин эмас.
Таълим ва спорт: Зукко талаба ва чемпионлик мувозанати
Шоҳрух Турсунмуҳамматов нафақат татамида, балки илмий ва таълим соҳасида ҳам юксак натижаларни қайд этди. Мактабни муваффақиятли тамомлагач, у Президент олимпиадасида биринчи ўринни эгаллади ва ушбу буюк ғалабаси эвазига Андижон давлат университетига имтиҳонсиз, Президент гранти асосида ўқишга қабул қилинди.
2019-2023 йиллар мобайнида Андижон давлат университетининг спорт фаолияти йўналишида таҳсил олган Шоҳрух, ўқув дарслари ва миллий терма жамоанинг халқаро йиғинларини бирдек муваффақиятли олиб борди. Университетда олган назарий билимлари — анатомия, физиология, спорт психологияси ва тактик тайёргарлик унинг татамидаги жангларида ҳам асқотди. Спортчи кунлик тартиб-интизомни тўғри йўлга қўйиш орқали 2023 йилда университетни аъло баҳолар билан тамомлади.
Осиё чемпионатлари ва халқаро майдондаги муросасиз жанглар
Шоҳрух Турсунмуҳамматовнинг халқаро майдондаги дебюти ва энг шиддатли баҳслари айнан Осиё қитъаси чемпионатларига тўғри келади. Осиё каратэ мактаби — хусусан Япония, Эрон, Қозоғистон, Иордания ва Озарбайжон каби давлатлар дунёда ушбу спорт тури бўйича етакчи ҳисобланади. Шундай экан, Осиё чемпионатида медал олиш жаҳон чемпионатидан қолишмайдиган даражада оғир кечади.
Шоҳрухнинг илк йирик халқаро муваффақиятларидан бири 2016 йил 28-29 апрел кунлари бўлиб ўтди. IV Марказий Осиё Чемпионатида 14-15 ёшли ўсмирлар ўртасида — 52 кг вазн тоифасида иштирок этган вакилимиз, барча рақибларини кетма-кет мағлуб этиб, олтин медални қўлга киритди.
Орадан икки йил ўтиб, 2018 йилнинг 6-13 май кунлари Япониянинг Окинава ҳамда бошқа шаҳарларида ўтказилган Каратэ бўйича Осиё Федерацияси (АКФ)нинг 17 Кадетлар, Жуниорлар ва 21 ёшгача (U21) бўлган спортчилар ўртасидаги Осиё чемпионати Шоҳрух учун ҳақиқий маҳорат синови бўлди. У ушбу мусобақада 61 кг вазн тоифасида қатнашди.
Окинава татамиларида кечган ушбу нуфузли турнирда Шоҳрух жами 3 маротаба шиддатли кумитэ баҳсида майдонга тушди:
Биринчи жангида у Хитой Халқ Республикаси вакилига қарши татамига чиқди ва ўзининг чаққон ҳаракатлари, аниқ зарбалари эвазига рақибини ишончли тарзда мағлубиятга учратиб, кейинги босқичга йўл олди.
Иккинчи баҳсда Қозоғистон терма жамоаси вакили билан куч синашди. Ушбу кескин ва муросаиз курашларга бой кечган жангда рақиб томонидан қоидабузарлик ва тақиқланган усул қўлланилгани сабабли баҳс тақиқланган ҳолат (запречения) бўйича тўхтатилди.
Учинчи ўрин ва бронза медали учун кечган ҳал қилувчи баҳсда эса Шоҳрух мезбон Япония вакили — амалдаги Осиё чемпионига қарши татамига чиқди. Майдон эгаларининг босими ва мухлисларнинг ҳайқириқларига қарамай, Шоҳрух жангни тўлиқ ўз назоратига олди. У мукаммал тактика ва чақмоқдек тезкор ҳужумлар эвазига амалдаги чемпион Япония вакилини 8:0 ҳисобидаги йирик ва мутлақ ғалаба билан тор-мор этиб, Осиё чемпионатининг бронза медалини қўлга киритди.
Шунингдек, 2022 йил 1-3 июл кунлари бўлиб ўтган Биринчи Шотокан Осиё Чемпионатида Шоҳрух Турсунмуҳамматов катталар ўртасида — 75 кг оғирроқ ва жисмонан ўта талабчан вазн тоифасида иштирок этиб, яна бир бор юксак матонат кўрсатди. У ушбу турнирда дастлабки босқичларда Қирғизистон ва Ҳиндистон вакилларини йирик ҳисобда мағлуб этди, чорак финалда Иордания спортчисини ютди ва якунда 3 ўрин учун кечган жангда Озарбайжон вакилини мағлуб этиб, навбатдаги қимматли бронза медалини терма жамоамиз хазинасига қўшиб қўйди.
Шахсий ҳаёт, хобби ва спортчининг характери
Спортдаги шиддатли ва муросасиз жангларга қарамай, ҳаётда Шоҳрух Турсунмуҳамматов жуда самимий, камтарин ва тартибли инсондир. У бўш вақтларида китоб мутолаа қилишни, хусусан, машҳур шахсларнинг биографиялари ва психологик асарларни ўқишни хуш кўради. Шунингдек, тоғ бағрида сайр қилиш, табиат қўйнида дам олиш ва шахмат ўйнаш унинг севимли хобби машғулотларидир. Шахмат унга татамида ҳам бир неча қадам олдиндан фикрлашга, рақибнинг ҳаракатларини олдиндан сезишга ёрдам беради.
Шоҳрух ёш каратистларга ва ўз ортидан келаётган ёш авлодга қарата шундай дейди: «Ёш спортчиларга энг асосий маслаҳатим — ҳеч қачон меҳнатдан қочмаслик ва ўз мақсадига содиқ қолишдир. Натижага бир кунда эришиб бўлмайди. Ҳар бир муваффақият ортида йиллар давом этган машаққатли меҳнат ётади. Мураббийингизнинг маслаҳатларини қадрланг, интизомли бўлинг ва мағлубиятлардан қўрқманг. Чунки ҳар бир мағлубият сизни кучлироқ спортчига айлантиради. Агар бугунги тажрибам билан 7 ёшдаги ўзимга битта маслаҳат бера олганимда, »Ҳеч қачон таслим бўлма ва ҳар куни кечагидан яхшироқ бўлишга ҳаракат қил, дер эдим."
Шоҳрух Турсунмуҳамматов — ўзининг меҳнатсеварлиги, қатъияти ва юксак интизоми билан нафақат Ўзбекистон, балки жаҳон каратэ майдонида муносиб ўрин эгаллаган ҳақиқий спортчи тимсолидир. Унинг Андижоннинг Шаҳрихон туманида бошланган спорт йўли бугун АҚШ ва Канада каби улкан давлатларнинг муҳташам спорт ареналарида Ватанимиз байроғи баланд ҳилпирашига сабаб бўлмоқда. Ишонамизки, Шоҳрух келгусидаги халқаро турнирларда ва жаҳон чемпионатларида ҳам янги-янги зафарларни қўлга киритиб, мухлислар ҳамда эл-юрт ишончини оқлашда давом этади.
Рамазон ТЎЙЧИЕВ тайёрлади
Манба: stadion.uz