«Марказий Осиёда АҚШ ва Хитой рақобати аллақачон мавжуд, аммо ҳозирча яширин шаклда» — эксперт

— Дональд Трамп ва Си Цзиньпин музокараларининг ташқи кўринишдан дўстона оҳангига қарамай, АҚШ ва Хитой ўртасидаги тизимли зиддиятлар сақланиб қолмоқда. Сизнингча, АҚШ-Хитой муносабатларининг эҳтимолий кескинлашуви Марказий Осиёга бирон-бир таъсир кўрсатадими?

— Менимча, АҚШ ва Хитой ўртасидаги ташқи конструктив мулоқотга қарамай, уларнинг стратегик рақобати сақланиб қолмоқда. Бундан ташқари, назаримда, у вақт ўтиши билан кучайиб боради.

Биринчи навбатда бу тариф урушларига тегишли. Ҳа, ҳозирча АҚШ ва Хитой етакчиларининг учрашуви кўпроқ конструктив руҳда якунланди. Бироқ томонлар ўртасидаги мавжуд тизимли зиддиятлар туфайли келажакда савдо ёки технологиялар соҳасидаги чекловлар кучайишини истисно қилмаслик керак.

АҚШ ва Хитой ўртасидаги муносабатларнинг кескинлашуви Марказий Осиёга сезиларли таъсир кўрсатиши мумкин. Биринчидан, минтақа давлатлари ўзгаларнинг геосиёсий қарама-қаршилигига тортилиб қолиш хавфи остида. Иккинчидан, улар глобал таъминот занжирлари, логистика йўналишлари ва инвестиция оқимларининг ўзгариши сабабли иқтисодий босимни ҳис қилади. Учинчидан, томонларнинг муҳим минераллар, савдо бозорлари ва инфратузилма лойиҳалари учун рақобати минтақа давлатлари атрофида қўшимча кескинликни юзага келтириши мумкин.

Бироқ, менимча, бу Марказий Осиё учун нафақат хавфлар, балки қўшимча имкониятларни ҳам яратиши мумкин. Йирик ўйинчилар ўртасидаги рақобат шароитида минтақа давлатлари ташқи иқтисодий алоқаларни диверсификация қилиш ва ўз манфаатларини илгари суриш учун кўпроқ имкониятга эга бўлади. Транспорт йўлаклари, муҳим минераллар, технологиялар ва минтақадаги таъсир учун рақобат Марказий Осиё давлатларининг мавқеини мустаҳкамлаши ва инвестицияларни жалб қилиш учун шароит яратиши мумкин.

— Сизнингча, ўрта муддатли истиқболда Марказий Осиёда АҚШ ва Хитой манфаатларининг бевосита тўқнашуви эҳтимоли борми? Минтақа давлатлари томон танлаш босимига кўпроқ дуч келмайдими?

— Назаримда, Марказий Осиёда АҚШ ва Хитой ўртасидаги рақобат аллақачон кетмоқда. Шунчаки, у асосан яширин ва эҳтиёткор шаклда кечмоқда. Томонлар инвестициялар, логистика лойиҳалари, энергетика ва муҳим аҳамиятга эга минераллар соҳасида аллақачон рақобатлашмоқда.

Пекин ва Вашингтон минтақадаги бир-бирининг фаолиятини диққат билан кузатиб бормоқда. АҚШнинг таъминот занжирлари ва ресурсларга киришда Хитойга қарамликни камайтиришга бўлган уринишлари муқаррар равишда АҚШнинг Марказий Осиёга бўлган қизиқишини кучайтиради. Шу сабабли ўрта муддатли истиқболда, биринчи навбатда, иқтисодий, технологик ва инфратузилма соҳаларида очиқроқ рақобатни истисно қилиб бўлмайди. Бунда Хитой чуқурроқ иқтисодий иштирокни сақлаб қолса, АҚШ инвестициялар, технологиялар ва стратегик лойиҳалар орқали ўз таъсирини босқичма-босқич кучайтиришга интилмоқда.

Ҳозирга қадар Марказий Осиё давлатлари мувозанатни сақлашга ва АҚШ ҳамда Хитой ўртасида танлов қилиш заруратидан қочишга муваффақ бўлмоқда. Қолаверса, Вашингтон томонидан минтақа билан ҳамкорлик «ёки АҚШ, ёки Хитой» тамойили асосида қурилмаслиги кераклиги ҳақида аввалроқ баёнотлар янграганди. Шунга қарамай, глобал рақобат кучайиб бориши билан, аввало, технологиялар, санкция режимлари, рақамли инфратузилма ва стратегик лойиҳалар масалаларида билвосита босим ортишини истисно қилиб бўлмайди.

— Минтақа давлатлари Вашингтон ва Пекин билан ишчан муносабатларни сақлаб қолиш ҳамда ўзгалар қарама-қаршилиги объектига айланиб қолмаслик учун қандай стратегияни танлашлари керак?

— Марказий Осиё давлатлари учун энг рационал стратегия манфаатлар мувозанати ва ташқи алоқаларни диверсификация қилишга асосланган прагматик кўп векторли сиёсат бўлиб қолмоқда. Минтақа учун ҳам Вашингтон, ҳам Пекин билан ҳамкорликни биринчи навбатда ўз миллий манфаатларидан келиб чиққан ҳолда ривожлантириш ҳамда бирор бир куч марказига ҳаддан ташқари қарам бўлиб қолишга йўл қўймаслик муҳимдир.

Шу билан бирга, Марказий Осиё ташқи рақобат объекти эмас, балки халқаро сиёсатнинг мустақил субъекти сифатида намоён бўлиши учун минтақавий ички координацияни кучайтириш ҳал қилувчи аҳамият касб этади.