Қонунчилик палатаси cпикери қонун муаллифларини президентга қонун имзолашни мураккаблаштирмасликка чақирди
Қонун лойиҳасини Коррупцияга қарши курашиш ва суд-ҳуқуқ масалалари қўмитаси раиси Жаҳонгир Ширинов тақдим этди. Мажлисда Президент администрацияси масъул ходими Тоҳирхон Аббосхонов иштирок этди.
Ҳужжат Конституциянинг 109-моддаси ижросини таъминлаш мақсадида ишлаб чиқилган. Унга кўра, президент ўз ваколатлари амалга оширилишини ташкилий, ҳуқуқий ва таҳлилий жиҳатдан таъминлаш учун ўз администрациясини шакллантиради ва унинг раҳбарини тайинлайди. Яқинда ушбу модда администрациянинг ҳуқуқий мақоми, асосий вазифалари, фаолият тартиби ва ваколатлари қонун билан белгиланиши ҳақидаги норма билан тўлдирилган эди (ўзгартириш 25 июлдан кучга кирди).
«Президент ваколатлари амалга оширилишини таъминловчи Президент администрациясининг ҳуқуқий мақоми шу кунгача қонун даражасида белгиланмаган эди. Оқибатда унинг давлат органлари билан ўзаро ҳамкорлиги, ижро интизомини таъминлаш, мувофиқлаштириш, мониторинг ва таҳлилий фаолияти асосан қонуности ҳужжатлари билан тартибга солиб келинган», — деди Жаҳонгир Ширинов.
Унинг сўзларига кўра, конституциявий қонуннинг қабул қилиниши ушбу муносабатларнинг ҳуқуқий асосларини мустаҳкамлаши, давлат органлари ўзаро ҳамкорлигининг «аниқ ва барқарор механизмларини» белгилаши ҳамда президентнинг конституциявий ваколатлари амалга оширилиши кафолатларини кучайтириши керак.
Қонун лойиҳасида нималар назарда тутилган?
Лойиҳа 34 та моддадан иборат. Президент администрацияси давлат ҳокимияти органларининг жипслашган фаолияти ва ўзаро ҳамкорлигига кўмаклашувчи, шунингдек, президент ваколатлари амалга оширилишини ташкилий, ҳуқуқий ва таҳлилий жиҳатдан таъминловчи давлат органи сифатида белгиланмоқда.
Администрацияни президент шакллантиради. Администрация раҳбари ҳам давлат раҳбари томонидан лавозимга тайинланади ва лавозимидан озод этилади.
Ҳужжат қўшимча равишда қуйидагиларни белгилайди:
- администрация фаолиятининг асосий тамойилларини;
- унинг тузилиши ва ишни ташкил этиш тартибини;
- давлат ҳокимияти органлари ва ташкилотлар билан ўзаро ҳамкорлигини;
- раҳбар ва бошқа ходимлар фаолиятининг кафолатларини;
- давлат органлари ва ташкилотларининг комплаенс ҳамда ички коррупцияга қарши назорат бўлинмалари билан муносабатларини.
Маърузачи маълум қилишича, лойиҳани тайёрлашда президент администрацияси, канцелярияси ёки офиси мақоми алоҳида қонунлар билан тартибга солинадиган АҚШ, Финляндия, Чехия, Словакия, Руминия, Латвия, Тайвань, Қозоғистон ва Туркманистон тажрибаси ўрганилган.
Қонуннинг қабул қилиниши давлат бюджетидан қўшимча харажатларни талаб қилмайди, дея қўшимча қилди Жаҳонгир Ширинов.
Қонунлар экспертизаси
Экологик партиядан депутат Жавлонбек Абдуллаев лойиҳанинг администрациянинг Олий Мажлис билан ўзаро ҳамкорлигини тартибга солувчи 16-моддасига эътибор қаратди.
Муҳокама қилинган таҳрирга кўра, администрация Қонунчилик палатаси томонидан қабул қилинган ва Сенат томонидан маъқулланган қонунларни кўриб чиқишни ташкил этиши, уларнинг ҳуқуқий, молиявий, коррупцияга қарши ва бошқа экспертизаларини ўтказиши, шундан сўнг имзолаш учун президентга тақдим этиши керак.
Депутат тартибга солиш таъсирини баҳолашни ҳам қўшимча равишда киритишни таклиф қилди. Жаҳонгир Ширинов бу масала иккинчи ўқишгача ўрганилишини билдирди, бироқ таъсирни баҳолаш одатда лойиҳани ишлаб чиқиш босқичида ўтказилишини, президентга эса аллақачон парламент томонидан қабул қилинган қонун келишини таъкидлади.
Спикер Нуриддин Исмоилов ҳам такрорий экспертизаларни мажбурий қилиш зарурати ҳақида савол берди.
«Агар ушбу нормани ўқисак, қуйидагича бўлиб чиқади: Қонунчилик палатаси томонидан қабул қилинган ва Сенат томонидан маъқулланган қонунни имзолаш учун президентда икки ой муддат бор. Бу вақт ичида ҳамма нарсага улгуриш керак. Аммо бу ерда ҳуқуқий, молиявий, коррупцияга қарши ва бошқа экспертизаларни мажбурий ўтказиш ҳақида гап бормоқда. Демак, биз буни мажбурий қилиб қўйяпмиз. Қонун лойиҳаси палатага келгунига қадар, кейин эса бизда ва Сенатда экспертизадан ўтган бўлиши мумкин. Биз у учинчи марта ҳам мажбурий равишда экспертизадан ўтиши керак бўлган нормани яратмаяпмизми?» — деб сўради у.
Агар давлат раҳбари томонидан имзоланишдан олдин қонун яна мажбурий равишда ҳуқуқий, молиявий, коррупцияга қарши ва бошқа экспертизалардан ўтиши керак бўлса, «„бошқа“ дегани нимани англатади?» — дея аниқлик киритди у.
«Бу норма императив бўлиб қолмоқда. Эҳтимол, уни диспозитив қилиш керакдир: зарурат бўлганда экспертиза ўтказилсин. Агар биз уни мажбурий қилиб белгиласак, президент учун қонунларни имзолаш жараёнини мураккаблаштирамиз. Агар президент бундай экспертизадан ўтмаган қонунни имзоласа, кейинчалик саволлар туғилиши мумкин», — деди раислик қилувчи.
У қонунларни кўриб чиқишда Президент администрациясининг иш ҳажмини асоссиз оширмасликка чақирди ва қоидани иккинчи ўқишгача такомиллаштиришни таклиф қилди.
Жаҳонгир Ширинов норма сўзсиз мажбурий характерга эга бўлмаслиги кераклигига рози бўлди.
«Тўғри айтяпсиз — у императив бўлмаслиги керак. Биз буни кўриб чиқамиз», — деди у.
Спикер парламент томонидан қабул қилинган қонунларни ҳамда алоҳида идора ва муассасалар кўриб чиқиш учун Президент администрациясига киритадиган ҳужжатларни бир-биридан ажратишни таклиф қилди.
«Бу бошқа нарса. Аллақачон парламентдан ўтган қонун бир нарса, энди киритилиши керак бўлган ҳужжат бошқа нарса. Эҳтимол, уларни чегаралаб олиш керакдир», — деди Исмоилов.
Коррупцияга қарши назорат соҳасидаги ваколатлар
ЎзЛиДеП депутати Дилмурод Артиқов Президент администрациясининг давлат органларининг комплаенс ва ички коррупцияга қарши назорат бўлинмалари билан ўзаро ҳамкорлик механизми қандай бўлишини сўради.
Жаҳонгир Ширинов Президент администрациясининг комплаенс хизмати давлат органлари ва ташкилотларидаги ана шундай бўлинмалар фаолиятини мувофиқлаштиришини маълум қилди.
Бундан ташқари, лойиҳада республика даражасидаги давлат органлари раҳбарларининг комплаенс учун масъул бўлган ўринбосарларини Президент администрацияси раҳбари тайинлаши ва лавозимидан озод этиши назарда тутилган.
Маърузачининг сўзларига кўра, бу коррупцияга қарши курашиш бўлинмалари ходимларининг мустақиллиги ва холислигини таъминлаш учун зарур.
«Президент администрациясида комплаенс хизматининг мавжудлиги коррупцияга қарши кураш давлат сиёсати даражасида қанчалик муҳимлигини ва бу иллатга қарши туриш учун кучли сиёсий ирода мавжудлигини кўрсатади», — деди у.
Бунда барча механизмлар конституциявий қонунда батафсил ёзилмайди. Коррупцияга қарши курашиш бўлинмаларининг бошқа вазифалари, ваколатлари ва кафолатлари аллақачон «Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида»ги қонун билан тартибга солинган, деб қайд этди Ширинов.
Маҳаллий кенгашлар билан ўзаро ҳамкорлик
«Адолат» партияси депутати Ойдин Абдуллаева Президент администрациясининг халқ депутатлари маҳаллий кенгашлари билан ўзаро ҳамкорлигини алоҳида мустаҳкамлашни таклиф қилди.
Лойиҳада администрациянинг Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари билан муносабатлари батафсил тавсифланган, бироқ маҳаллий вакиллик органлари тегишли модда номида алоҳида тилга олинмаган.
Жаҳонгир Ширинов таклифни асосли деб атади, аммо Конституцияга кўра маҳаллий вакиллик органлари фаолиятига кўмаклашиш Сенатнинг мутлақ ваколатларига киритилганини эслатди.
«Агар бу томондан ёндашилса, савол туғилади: Президент администрациясига бу соҳада қўшимча ваколатлар бериш керакми? Шу сабабли ҳозир бир овоздан „ҳа“ ёки „йўқ“ деб жавоб бериб бўлмайди. Биз буни иккинчи ўқишгача кўриб чиқамиз», — деди у.
Муҳокамалар якунлари бўйича депутатлар қонун лойиҳасини биринчи ўқишда қабул қилишди. Гап конституциявий қонун ҳақида кетаётгани сабабли, уни маъқуллаш учун депутатларнинг камида иккидан уч қисми овози талаб этилар эди. Зарур овозлар сони тўпланди.
Раислик қилувчи масъул қўмитадан ҳужжатни иккинчи ўқишга тайёрлашни тезлаштиришни сўради.
Эслатиб ўтамиз, 1 июль куни Олий Мажлис Қонунчилик палатаси «Тошкент халқаро молия маркази тўғрисида»ги конституциявий қонунни қабул қилган эди. Ҳужжат билан Конституцияга ПАнинг ҳуқуқий мақоми, асосий вазифалари, фаолиятини ташкил этиш тартиби ва ваколатларини алоҳида қонун белгилаши ҳақидаги норма киритилган (109-модданинг янги 24−1-банди). Сенат қонунни 9 июль куни маъқуллади. Президент уни 13 июль куни имзолади. Ҳужжат 25 июлдан кучга кирди.