Ўзбекистонда ёнилғи қазиб олиш камаймоқда: ҳокимият қайта тикланадиган энергия манбалари ва газ тежомкорлигига умид қилмоқда

2026 йилнинг саккиз ойида табиий газ қазиб олиш 16,3 фоизга, кўмир қазиб олиш эса 10,2 фоизга камайди. Ушбу фонда металл рудаларини қазиб олиш ўсмоқда, бироқ у ёнилғи секторидаги пасайишни қоплай олмади. Ҳокимият муқобил энергетика ва энергия тежамкорлиги ҳисобига анъанавий энергия ресурсларига бўлган эҳтиёжни камайтиришни режалаштирмоқда.

Миллий статистика қўмитаси маълумотларига кўра, 2026 йилнинг январь–август ойларида ёнилғи-энергетика фойдали қазилмалари тоифасида ишлаб чиқариш ҳажми 27,1 триллион сўмни — ўтган йилнинг шу давридаги даражанинг 86,5 фоизини ташкил этди. Шу тариқа, кўрсаткич 13,5 фоизга пасайди.

Пасайиш деярли барча асосий ёнилғи турларига таъсир кўрсатди. Саккиз ой ичида мамлакатда 24,2 миллиард кубометр табиий газ қазиб олинди — бу бир йил олдингига нисбатан 16,3 фоизга кам. Нефть қазиб олиш 2,2 фоизга камайиб, 425 минг тоннани, газ конденсати эса 14,8 фоизга камайиб, 648,3 минг тоннани ташкил этди.

Кўмир қазиб олиш 10,2 фоизга — 4,9 миллион тоннадан 4,4 миллион тоннагача камайди.

Ёнилғи секторидаги пасайиш фонида металл рудаларини қазиб олиш ўсмоқда. Саккиз ой ичида ушбу тоифадаги ишлаб чиқариш ҳажми 22,8 триллион сўмга етиб, йиллик ҳисобда 19,5 фоизга ошди. Бироқ бу ўсиш ёнилғи-энергетика сегментидаги пасайишни қоплай олмади.

Натижада тоғ-кон саноати ва очиқ конларни ишга тушириш умумий ҳисобда 2025 йилнинг январь–август ойлари даражасига нисбатан 97,6 фоизни ташкил этди, яъни 2,4 фоизга қисқарди.

Углеводородлар қазиб олишнинг камайиши газ истеъмолини қисқартириш ва муқобил энергия манбаларини ривожлантириш бўйича чора-тадбирларнинг аҳамиятини оширади.

2026 йил февраль ойида Президент Шавкат Мирзиёев раислигида ўтказилган йиғилишда Ўзбекистон электр станцияларининг умумий ўрнатилган қуввати 25,8 минг МВтга етгани хабар қилинган эди. Умумий қувватнинг қарийб 8 минг МВти ёки 31 фоизи қуёш, шамол ва гидроэнергетика ҳиссасига тўғри келган.

2026 йил учун 2,84 миллиард кубометр табиий газ ва 4,378 миллиард кВт·соат электр энергиясини тежаш вазифаси қўйилган. Йирик корхоналар ишлаб чиқариш ҳажмини камайтирмаган ҳолда энергия истеъмолини камида 10 фоизга қисқартиришлари керак.

Шу тариқа, анъанавий энергия ташувчиларни қазиб олиш пасайиши фонида ҳокимият икки йўналишга умид боғламоқда: муқобил генерацияни ошириш ва энергия самарадорлигини юксалтириш.

В. Новиков