Ўзбекистон қул савдосини инсониятга қарши энг оғир жиноят деб эътироф этувчи БМТ резолюциясини қўллаб-қувватлади

БМТ Бош ассамблеяси трансатлантик қул савдосини «инсониятга қарши энг оғир жиноят» деб эътироф этувчи резолюцияни қабул қилди. Ҳужжатни 123 давлат, жумладан Ўзбекистон қўллаб-қувватлади. Бу ҳақда «Дунё» ахборот агентлиги хабар бермоқда.

Резолюция ташаббускори Гана бўлган. Ҳужжатга АҚШ, Исроил ва Аргентина қарши овоз берган, яна 52 давлат, жумладан Буюк Британия ва ЕИ мамлакатлари бетараф қолган.

Ҳужжат муаллифлари бу қадам жабрланганлар авлодлари учун тарихий эътироф, тикланиш ва адолатни таъминлаш йўлида муҳим босқич бўлишига умид қилмоқда.

Резолюция аъзо давлатларни қул савдосида иштирок этгани учун расмий узр сўраш имкониятини кўриб чиқишга, шунингдек репарациялар (давлатнинг бошқа давлатга етказган зарарини пул билан ёки бошкача шаклда қоплаши) жамғармасига ҳисса қўшишга чақирган. Бироқ аниқ миқдорлар кўрсатилмаган. Шу билан бирга, Бош Ассамблея қарорлари мажбурий юридик кучга эга эмас, балки халқаро ҳамжамият позициясини акс эттиради.

Гана президенти Жон Махама бу ҳужжатни «унутилмаслик кафолати» ва миллионлаб одамлар азобини тан олиш сифатида баҳолади. Мамлакат ташқи ишлар вазири Самуэль Окудзето Аблаква эса гап шахсий манфаат ҳақида эмас, балки адолатни тиклаш — таълим, ижтимоий ва инвестиция жамғармаларини яратиш орқали қуллик қурбонлари авлодларини қўллаб-қувватлаш ҳақида кетмоқда, дея таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, қул савдосининг оқибатлари ҳозиргача ирқий тенгсизлик ва иқтисодий қолоқлик шаклида намоён бўлиб келмоқда.

XV-XIX асрларда 12−15 миллион африкалик мажбуран Америкага олиб кетилган ва қул сифатида ишлатилган, 2 миллиондан ортиқ киши йўлда ҳалок бўлган. Резолюцияда ушбу давр оқибатлари бугунги кунда ҳам келиб чиқиши африкалик бўлган инсонлар ҳаётига таъсир кўрсатиб келаётгани қайд этилган.

Айрим давлатлар ҳужжатдаги айрим формулировкаларга қарши чиққан. АҚШ ва Буюк Британия вакиллари айрим тарихий фожиаларни бошқаларидан устун қўйиш мумкин эмаслигини таъкидлаб, репарациялар учун ҳуқуқий асосларни шубҳа остига олган. АҚШ томони ўтмишда қонунга зид ҳисобланмаган воқеалар учун компенсация тўлаш бўйича ҳуқуқий мажбуриятларни тан олмаслигини билдирган.

Шунингдек, резолюцияда колония даврида олиб кетилган маданий бойликларни қайтариш масаласи ҳам кўтарилган. Гана ва бошқа Африка давлатлари бундай артефактларни ўз мамлакатларига қайтаришни талаб қилмоқда. Бу масала, репарациялар каби, яқин йилларда халқаро даражада фаол муҳокама қилиниши кутилмоқда.