«Бизда шошилинчлик ҳисси 2017 йилдан буён мавжуд». Экология қўмитаси раҳбари ўринбосари — идоранинг ўзгариши ва мослашувчанлиги ҳақида
Президент фармони билан 2025 йил ноябрида Экология вазирлиги президентга ҳисобдор мустақил Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитасига айлантирилган эди.
«Қўмитамизни ислоҳ қилиш ва қайта ташкил этиш сабабларидан бири шу эдики, илгари биз Вазирлар Маҳкамаси таркибида эдик ва атроф-муҳитни етарлича ҳимоя қилиш, лозим даражада мувофиқлаштиришни таъминлаш ҳамда яшил иқтисодиёт ривожига тўлиқ кўмаклаша олмаётганимизни ҳис қилдик», — деди Казбеков.
Унинг сўзларига кўра, Ўзбекистонда сўнгги тўққиз йилдан буён ислоҳотларда «шошилинчлик ҳисси» сақланиб қолмоқда. «Бу шошилинчлик ҳисси бизда 2017 йилдан, мамлакат бошқарув тизими ўзгарганидан бери мавжуд. Биз: бугун қилиниши керак бўлган иш кечаёқ бажарилиши лозим эди, деб доим айтамиз. Шунинг учун жуда қисқа муддатлар белгилаймиз ва мослашувчан бўлишга ҳаракат қиламиз», — деди қўмита раиси ўринбосари.
Унинг таъкидлашича, идора қайта ташкил этилгандан сўнг идоралараро мувофиқлаштириш бўйича кенгроқ имкониятларга эга бўлган.
«Бу нима учун муҳим? Чунки атроф-муҳит ривожланишимизнинг асосий элементига айланаётган бир пайтда, бу бизга қишлоқ хўжалиги, сув хўжалиги ва иқтисодиётнинг бошқа тармоқлари ўртасида кучлироқ мувофиқлаштирувчи ролни таъминлайди», — деди Жусипбек Казбеков.
Унинг айтишича, барқарор ривожланиш мамлакатнинг инвестициявий жозибадорлиги билан ҳам бевосита боғлиқ.
Ислоҳотнинг амалий самараси ҳақида гапирар экан, Казбеков қўмита раисининг президентга тўғридан-тўғри бўйсуниши тезкор масалаларни тезроқ ҳал қилиш имконини бераётганини таъкидлади.
«Иш турли тармоқ идоралари орқали расмий тартибда юритилганда, бу жараёнларни жуда мураккаблаштиради. Ҳозир бизнинг раисимиз [Азиз] Абдуҳакимов тўғридан-тўғри президентга бўйсунади — у бир вақтнинг ўзида президент маслаҳатчиси ва қўмита раиси ҳисобланади. Бу эса тезкор масалаларни ҳал қилишда расмиятчилик даражасини қисқартириш имконини бермоқда», — деди у.
Қўмита раиси ўринбосари мисол сифатида ўғитлар ва бошқа экологик хатарлар билан боғлиқ, тезкор реакция талаб қиладиган масалаларни келтирди.
«Гап тез жавоб қайтариш талаб қилинадиган шоклар ва чақириқлар ҳақида кетмоқда — масалан, ўғитлар ва шунга ўхшаш бошқа муаммоларда, чунки оқибатлар эртагаёқ юзага келиши мумкин. Ҳозир бизда Қишлоқ хўжалиги, Сув хўжалиги ва Соғлиқни сақлаш вазирликлари билан биргаликда ишчи гуруҳ тузилган бўлиб, у ўғитлардан фойдаланиш каби масалалар бўйича ёндашувларни ишлаб чиқмоқда», — деди Казбеков.
Жорий йил март ойида президент ҳузурида ўтказилган йиғилишда Ўзбекистон ҳудудининг 70 фоизи арид зонага кириши, ерларнинг 70 фоиздан ортиғи деградацияга учрагани маълум қилинган эди. Ер ресурслари ҳолатининг ёмонлашуви иқтисодиётга ҳар йили 830 млн доллар зарар етказмоқда. Орол денгизининг қуриши натижасида 3 млн гектар ер яроқсиз ҳолга келган, ҳудуднинг 56 фоизи эса шамол эрозияси таъсирига тушган.
Қўмита раиси ўринбосарининг айтишича, Ўзбекистон чўл ҳудудларини фақат муаммо эмас, балки ривожланиш ресурси сифатида ҳам кўрмоқда. Шу мақсадда қўмита ҳузуридаги Марказий Осиё яшил университети (Green University) қошида Халқаро чўл иқтисодиёти маркази ташкил этилган.
Унинг фикрича, бу илмий ишланмалар ва инновацияларни давлат сиёсатига тезроқ жорий қилиш имконини беради.
«Шу маънода, ислоҳот бизга анча кўпроқ эркинлик, мослашувчанлик ва мувофиқлаштирувчи роль, шунингдек ландшафтлар ва экотизимлар ўзаро боғлиқлигини яхшироқ тушуниш имконини берди», — деди у.
Казбеков, шунингдек, Ўзбекистон экология соҳасида минтақавий етакчига айланишга интилаётганини билдирди. У сўнгги йилларда Самарқандда Табиатни муҳофаза қилиш халқаро иттифоқи (IUCN) тадбирлари, COP йиғилишлари каби йирик халқаро тадбирлар ўтказилганини, шунингдек бўлажак Global Environmental Facility (GEF)нинг 8-ассамблеяси ва Марказий Осиё давлатлари учун иккинчи Eco Expo ҳақида эслатди.
«Мен айтмоқчи бўлган нарса шуки: Ўзбекистон Марказий Осиёдаги қўшнилари билан нафақат иқтисодиётни, балки умумий ландшафтлар ва экотизимларни ҳам баҳам кўради. Шунинг учун биз „табиат чегара билмайди“ деймиз. Ва айнан шу ёндашувдан келиб чиқиб ҳаракат қиламиз. Шу боис биргаликда ишлашга ҳаракат қиламиз. Менимча, кучларни бирлаштирганда ечимлар анча тез топилади», — дея таъкидлади идора раҳбари ўринбосари.
2022−2023 йиллардаги ислоҳотлардан кейин Ўзбекистон давлат аппарати ихчамлашган бўлса-да, уч йил ичида мустақил қарор қабул қилиш марказлари сони яна 26 тадан 42 тагача ошган. Гарвард университети илмий ходими Беҳзодхон Алихонов Gazeta учун мақоласида маъмурий ислоҳотнинг иккинчи босқичини таклиф қилиб, қоидаларни мустаҳкамлаш, бўлинишларни чеклаш ва «бир тармоқ — бир масъул» тамойилига ўтиш зарурлигини таъкидлаган. Шунингдек, идораларни йириклаштириш, Вазирлар Маҳкамаси аппаратини ихчамлаштириш, бошқарув босқичларини қисқартириш ва доимий қайта ташкил этишларга қарши қонунчилик кафолатларини жорий этиш режалаштирилмоқда.